⚠️ Belangrijke waarschuwing: Deze pagina bevat algemene informatie over de opties bij een erfenis in België. Dit is geen juridisch of fiscaal advies. Elke situatie is anders. Raadpleeg een notaris voordat u een beslissing neemt.
Bijna 58.000 Belgen verwerpen jaarlijks hun erfenis
Volgens de Federatie van het Notariaat (Fednot) hebben 57.742 Belgen in 2025 hun erfenis verworpen. De belangrijkste reden: de angst om schulden te erven. Sinds 2017 kan de verwerping gratis bij een notaris, wat de drempel aanzienlijk heeft verlaagd.
Maar verwerpen is niet altijd de beste optie. Veel mensen weten niet dat er een derde mogelijkheid bestaat waarmee ze zich kunnen beschermen en toch kunnen erven als er een positief saldo overblijft.
De 3 opties bij een erfenis in België
In het Belgisch recht heeft elke erfgenaam drie opties. Dit is wat elke optie concreet inhoudt:
Zuiver aanvaarden
De erfgenaam ontvangt zijn deel van de nalatenschap: de bezittingen én de schulden. Als de schulden hoger zijn dan de bezittingen, moet de erfgenaam het verschil uit eigen vermogen betalen.
Wanneer gepast:
- Het vermogen van de overledene is duidelijk positief (bezittingen hoger dan schulden)
- De samenstelling van de nalatenschap is bekend (geen verrassingen)
- De erfgenaam wil specifieke goederen ontvangen (gezinswoning, onderneming)
Let op: de aanvaarding is definitief en onherroepelijk. Eenmaal aanvaard, is verwerping niet meer mogelijk.
Verwerpen van de nalatenschap
De erfgenaam doet afstand van alle rechten in de nalatenschap. Hij ontvangt niets (geen bezittingen, geen schulden). Het is alsof hij nooit erfgenaam was. Zijn deel gaat naar de andere erfgenamen volgens de wettelijke orde.
Wanneer gepast:
- De schulden van de overledene zijn duidelijk hoger dan de bezittingen
- De nalatenschap bevat geen goederen waaraan de erfgenaam gehecht is
- De erfgenaam wil geen enkele betrokkenheid bij het beheer van de nalatenschap
Procedure: sinds 2017 kan de verwerping gratis bij een notaris. Vroeger moest dit via de familierechtbank.
Aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving
Dit is de meest beschermende optie en toch de minst bekende. De erfgenaam aanvaardt de nalatenschap, maar zijn aansprakelijkheid is beperkt tot het actief. Als de schulden hoger zijn dan de bezittingen, hoeft de erfgenaam nooit het verschil uit eigen vermogen te betalen.
Wanneer gepast:
- De exacte samenstelling van de nalatenschap is onzeker
- Er zouden verborgen schulden kunnen zijn (kredieten, borgtochten, fiscale schulden)
- De nalatenschap bevat goederen die de erfgenaam wil behouden (als het saldo positief is)
- De erfgenaam wil geen definitieve beslissing nemen zonder alle elementen
Hoe werkt het:
- Een officiële inventaris van bezittingen en schulden wordt opgesteld door een notaris
- Schuldeisers worden uitgenodigd om zich te melden (publicatie in het Belgisch Staatsblad)
- Als het actief hoger is dan het passief, ontvangt de erfgenaam het saldo
- Als het passief hoger is dan het actief, verliest de erfgenaam niets van zijn persoonlijk vermogen
Kosten: er zijn notariskosten verbonden aan de inventaris en de procedure (variabel naargelang de complexiteit van de nalatenschap). Deze kosten zijn doorgaans veel lager dan het risico om schulden te erven.
Vergelijkingstabel van de 3 opties
| Aanvaarden | Verwerpen | Boedelbeschrijving | |
|---|---|---|---|
| Bezittingen | Ontvangen | Verloren | Ontvangen (als saldo positief) |
| Schulden | Overgenomen (ook boven bezittingen) | Geen | Beperkt tot het actief |
| Persoonlijk vermogen | Blootgesteld | Beschermd | Beschermd |
| Herroepbaarheid | Onherroepelijk | Onherroepelijk | Onherroepelijk |
| Kosten | Erfbelasting | Gratis (via notaris) | Notariskosten (inventaris) |
| Termijn | Onmiddellijk of stilzwijgend | 30 jaar (in theorie) | 30 jaar (in theorie) |
Samengevat: bij twijfel over de samenstelling van een nalatenschap biedt aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving de beste balans tussen bescherming en behoud van rechten. Het is de meest voorzichtige optie wanneer de situatie onduidelijk is.
Aanbevolen lectuur
Aanvaarden, verwerpen of onder voorrecht? Uw keuze heeft gevolgen voor iedereen
Maak je erfgenamen gelukkig! behandelt alles over successieplanning in België - helder, praktisch en geschreven zodat iedereen het begrijpt.
Bekijk op Amazon →Affiliate link Amazon - commissie zonder meerkosten voor u
De valkuil van stilzwijgende aanvaarding
Het is niet nodig om een document te tekenen om een nalatenschap te aanvaarden. Bepaalde alledaagse handelingen worden door de wet beschouwd als een impliciete aanvaarding:
- Geld opnemen van de bankrekening van de overledene (zelfs een klein bedrag)
- Een goed verkopen of weggeven dat tot de nalatenschap behoort
- Waardevolle meubels meenemen uit de woning van de overledene
- Huur innen die aan de overledene verschuldigd was
- Een schuld betalen van de nalatenschap met eigen middelen
⚠️ Waarschuwing: eenmaal stilzwijgende aanvaarding is vastgesteld, is verwerping of aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving niet meer mogelijk. Zoals Carol Bohyn, woordvoerder van Notaris.be, waarschuwt: « Zelfs het overschrijven van kleine bedragen van de rekening van de overledene kan een stilzwijgende aanvaarding vormen, waardoor de erfgenaam aansprakelijk wordt voor schulden. »
Sommige handelingen zijn wel toegestaan zonder dat ze een aanvaarding vormen:
- De begrafenis organiseren en de begrafeniskosten betalen
- Bewarende maatregelen nemen (de woning beveiligen, bijvoorbeeld)
- Informatie opvragen bij de bank over de rekeningen van de overledene
Termijn: hoeveel tijd om te beslissen?
In theorie heeft een erfgenaam 30 jaar om een nalatenschap te aanvaarden of te verwerpen. Maar in de praktijk:
- Kunnen schuldeisers de rechtbank vragen om een termijn te stellen
- Neemt het risico op stilzwijgende aanvaarding toe naarmate men langer wacht
- Moet de aangifte van nalatenschap binnen 4 maanden na het overlijden worden ingediend (bij aanvaarding)
Het is aanbevolen om snel na het overlijden contact op te nemen met een notaris om de situatie te beoordelen en een weloverwogen beslissing te nemen.
Wat als alle erfgenamen verwerpen?
Als alle wettelijke erfgenamen de nalatenschap verwerpen, wordt deze onbeheerd verklaard. De rechtbank wijst een curator aan die de vereffening beheert: verkoop van goederen, betaling van schuldeisers voor zover mogelijk, afsluiting van de nalatenschap. De Staat « erft » pas als er helemaal geen erfgenamen zijn.
Impact op de erfbelasting
De kwestie van erfbelasting speelt alleen als de nalatenschap wordt aanvaard (optie 1 of optie 3). Bij verwerping (optie 2) is geen erfbelasting verschuldigd.
Als de nalatenschap wordt aanvaard en het actief hoger is dan het passief, wordt de erfbelasting berekend op de nettowaarde van het erfdeel, volgens de tarieven van het gewest van de laatste fiscale woonplaats van de overledene.
Bereken eerst de erfbelasting die op uw situatie van toepassing zou zijn, voordat u beslist.
Erfbelasting berekenen →
