Het verlies van een dierbare is een moeilijke periode. In België moeten bepaalde administratieve stappen snel worden ondernomen, soms binnen zeer korte termijnen. Deze gids geeft een overzicht van de essentiële stappen, van de aangifte van het overlijden tot de betaling van de erfbelasting.
Belangrijk: Deze gids is informatief. Termijnen en procedures kunnen verschillen afhankelijk van de familiesituatie, het gewest en de aanwezigheid van een testament. Raadpleeg een notaris voor persoonlijke begeleiding.
Interactieve checklist beschikbaar
Vink elke stap af terwijl u vordert. Uw voortgang wordt automatisch opgeslagen.
Stap 1 — Binnen de eerste 24 tot 48 uur
Het overlijden laten vaststellen door een arts
Een arts moet het medisch overlijdensattest opstellen. Thuis: bel de huisarts of de spoeddiensten. In het ziekenhuis of rusthuis zorgt de instelling daarvoor.
Overlijden aangeven bij de gemeente
De aangifte moet worden gedaan bij de gemeente van de plaats van overlijden, doorgaans binnen 24 uur. Neem het medisch attest, de identiteitskaart van de overledene en indien mogelijk het trouwboekje mee. De gemeente levert de officiële overlijdensakte af.
Begrafenisondernemer contacteren
De begrafenis organiseren kan parallel aan de administratieve stappen verlopen. Controleer of de overledene een uitvaartverzekering had of specifieke wensen had vastgelegd in een testament.
Stap 2 — In de eerste week
Een notaris contacteren
De notaris is uw belangrijkste gesprekspartner voor de nalatenschap. Hij zoekt testamenten en notariële aktes op, stelt de erfgenamen vast, stelt de aangifte van nalatenschap op en coördineert de afhandeling. U kunt vrij een notaris kiezen.
Essentiële instanties op de hoogte stellen
Contacteer snel: de werkgever of de pensioeninstelling (RSZ, RVP), het ziekenfonds, kredietinstellingen en banken, en verzekeringsmaatschappijen. Bepaalde betalingen kunnen geblokkeerd worden of automatisch doorgaan — beter snel handelen.
Testament raadplegen (indien aanwezig)
Elk notarieel testament is geregistreerd in het Centraal Register van Testamenten (CRT). De notaris raadpleegt dit automatisch. Als de overledene een holografisch (handgeschreven) testament heeft opgesteld, moet dit aan de notaris worden overhandigd voor officiële opening.
Wettelijke termijnen die u absoluut moet respecteren
Aangifte overlijden bij de gemeente
Verplicht bij de gemeente van de plaats van overlijden. Zonder officiële overlijdensakte zijn alle andere stappen geblokkeerd.
Afsluiting gemeenschappelijke bankrekeningen
Banken blokkeren rekeningen doorgaans zodra zij op de hoogte zijn van het overlijden. Bepaalde opnames kunnen worden toegestaan (begrafeniskosten). Een erfrechtverklaring is vaak vereist.
Termijn om de nalatenschap te aanvaarden of te verwerpen
U beschikt over deze termijn om te beslissen of u de nalatenschap zuiver aanvaardt, aanvaardt onder voorrecht van boedelbeschrijving, of verwerpt. Na deze termijn wordt u geacht de nalatenschap zuiver te hebben aanvaard. De termijn is verlengbaar.
Indiening aangifte van nalatenschap (overlijden in België)
Dit is de wettelijke termijn voor de indiening van de aangifte bij de bevoegde gewestelijke belastingadministratie. 5 maanden bij overlijden in Europa, 6 maanden buiten Europa. Laattijdige indiening leidt tot boetes en nalatigheidsinteresten.
Aanvaarden of verwerpen van de nalatenschap
Voordat u iets uit de nalatenschap ontvangt, moet u beslissen of u ze aanvaardt. Er zijn drie opties:
- Zuivere aanvaarding: u erft alle activa maar ook alle schulden. Als de schulden de activa overschrijden, betaalt u die uit eigen zak.
- Aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving: u erft de activa zonder ooit meer schulden te moeten betalen dan de waarde van de activa. Maximale bescherming, maar zwaardere procedure (notariële boedelbeschrijving, aangifte bij de rechtbank).
- Verwerping: u doet afstand van alle rechten op de nalatenschap, inclusief de activa. U bent niet gehouden aan de schulden. Notariële akte of verklaring voor de rechtbank vereist.
Als de financiële situatie van de overledene onbekend of mogelijk negatief is, is aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving de veiligste keuze.
De aangifte van nalatenschap
De aangifte van nalatenschap is het officiële document dat het volledige vermogen van de overledene op datum van overlijden opsomt (activa en passiva). Opgesteld door de notaris in samenwerking met de erfgenamen en ingediend bij de bevoegde gewestelijke belastingadministratie:
- Vlaanderen: Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) — aangifte online via MyMinfin of via de notaris
- Brussel: Administratie van het kadaster, registratie en domeinen (FOD Financiën)
- Wallonië: Service public de Wallonie Fiscalité
De aangifte moet worden ingediend binnen 4 maanden na het overlijden (bij overlijden in België). Laattijdige indiening leidt tot boetes en nalatigheidsinteresten vanaf de vervaldatum.
Hoe wordt de erfbelasting berekend?
De erfbelasting wordt berekend op het netto-erfdeel van elke erfgenaam, op basis van zijn verwantschap met de overledene en het gewest van de overledene. De tarieven lopen sterk uiteen:
- Rechte lijn (kinderen, kleinkinderen): van 3% tot 27% in Vlaanderen, van 3% tot 30% in Brussel en Wallonië
- Broers en zussen: tot 55% in Vlaanderen, 65% in Brussel en Wallonië
- Anderen: tot 55% (Vlaanderen) of 80% (Brussel en Wallonië)
Het bevoegde gewest is het gewest waar de overledene het langst fiscaal gedomicilieerd was tijdens de laatste 5 jaar. Bij een recente verhuis kan dit de toe te passen tarieven beïnvloeden.
Schat de erfbelasting voor uw situatie in
Gratis calculator gebruikenBetaling van de erfbelasting
Na indiening van de aangifte stelt de belastingadministratie een aanslagbiljet op dat naar elke erfgenaam wordt gestuurd. Dit document vermeldt het verschuldigde bedrag en de betalingstermijn. In de praktijk rekent u 2 tot 6 maanden na de indiening.
De erfbelasting kan soms aanzienlijk zijn — vooral als het vermogen onroerend goed omvat. In dat geval bieden sommige gewesten betalingsfaciliteiten of gespreide betaling. Informeer u bij de notaris of de bevoegde belastingadministratie.
Vaak verkeerd begrepen punten
Schulden van de overledene
Schulden (hypotheeklening, kredietkaarten, onbetaalde facturen) maken deel uit van de nalatenschap. Ze worden afgetrokken van de bruto-activa vóór berekening van de erfbelasting. Daarom is een volledige inventaris essentieel vóór aanvaarding.
Levensverzekeringen
In principe maakt het kapitaal van een levensverzekering met aangewezen begunstigde geen deel uit van de nalatenschap. Bepaalde gevallen (premies betaald in de 3 jaar vóór overlijden of onder voorwaarden) kunnen echter worden ingebracht. Raadpleeg uw notaris.
De levensverzekering: het meest gebruikte instrument in België om uw dierbaren te beschermen
Online in 2 minuten. Geen medisch onderzoek voor kleine bedragen. Zonder verplichting.
Partnerlink · wij ontvangen een commissie als u zich inschrijft
De gezinswoning
In Vlaanderen is de gezinswoning volledig vrijgesteld van erfbelasting voor de langstlevende partner (echtgenoot of wettelijk samenwonende). In Brussel en Wallonië bestaan er gedeeltelijke vrijstellingen. Dit is vaak de meest significante vrijstelling.