Wie is de langstlevende partner voor de wet?
Naar Belgisch recht omvat de term "langstlevende partner" drie sterk verschillende situaties, met radicaal tegengestelde erfrechten en fiscale rechten. Begrijpen in welke categorie u (of uw partner) valt, is essentieel om de gevolgen van een overlijden te anticiperen.
| Situatie | Burgerlijke rechten | Fiscaal tarief |
|---|---|---|
| Gehuwd (wettelijk stelsel) | Totaal vruchtgebruik + erfelijk voorbehoud | Tarief rechte lijn (3% tot 30%) |
| Wettelijk samenwonend (gemeenschappelijke verklaring) | Vruchtgebruik gezinswoning enkel | Tarief rechte lijn (3% tot 30%) |
| Feitelijk samenwonend (zonder contract) | Geen automatische wettelijke rechten | Tarief "anderen" (tot 80%) |
Bijzonder geval: in sommige gewesten kan de feitelijk samenwonende na een bepaalde aantoonbare periode van samenwoning (1 tot 3 jaar naargelang het gewest) in aanmerking komen voor het verminderd tarief van de rechte lijn. Deze voorwaarden varieren. Raadpleeg een notaris als u zich in deze situatie bevindt.
De burgerlijke rechten van de gehuwde partner
Sinds de hervorming van het erfrecht van 1 september 2018 hangen de rechten van de gehuwde partner essentieel af van de aanwezigheid of afwezigheid van afstammelingen.
Met kinderen: vruchtgebruik op de totaliteit
In aanwezigheid van kinderen (gemeenschappelijk of niet van de overledene) ontvangt de langstlevende partner het vruchtgebruik van de volledige nalatenschap. De kinderen ontvangen de blote eigendom, gelijkelijk verdeeld onder hen.
Concreet: de partner kan de woning blijven bewonen, de huurinkomsten ontvangen, de bankrekeningen gebruiken tot aan zijn of haar eigen overlijden. De kinderen treden pas in volle eigendom bij het overlijden van de langstlevende ouder.
Zonder kinderen: volle eigendom op de totaliteit
Bij afwezigheid van kinderen, en sinds de hervorming van 2018, ontvangt de partner de volle eigendom van de volledige nalatenschap. De ouders van de overledene hebben geen erfelijk voorbehoud meer (zij kunnen enkel de goederen die zij zelf aan de overledene hadden geschonken terugvorderen - recht van terugkeer).
Voor 2018 ontvingen de ouders een kwart van de nalatenschap in aanwezigheid van een partner. Deze regel werd afgeschaft om de bescherming van de partner te versterken.
Het erfelijk voorbehoud van de echtgenoot
De echtgenoot heeft een minimaal erfelijk voorbehoud: het vruchtgebruik van de gezinswoning en het huisraad. Dit voorbehoud kan niet worden weggenomen via testament. Zelfs als de overledene alles aan derden heeft gelegateerd, behoudt de partner dit minimum.
Een preventieve verzaking is mogelijk via een bilaterale notariële overeenkomst tussen echtgenoten, doorgaans opgenomen in een huwelijkscontract of via een afzonderlijke akte.
De burgerlijke rechten van de wettelijk samenwonende
De wettelijk samenwonende (geregistreerde verklaring van wettelijke samenwoning bij de gemeente) geniet een gedeeltelijke bescherming, maar die is beduidend minder dan die van de gehuwde partner:
- Vruchtgebruik van de gezinswoning en het huisraad alleen (niet van de rest van het vermogen)
- Geen rechten op de andere goederen (spaartegoeden, beleggingen, vastgoed in portefeuille, enz.)
- Geen erfelijk voorbehoud in strikte zin, maar dit vruchtgebruik is wel gewaarborgd minimum
Om verder te gaan dan deze standaardrechten, is een testament ten gunste van de wettelijk samenwonende nodig. Het testament is beperkt door de reserve van eventuele kinderen.
De vrijstelling van de gezinswoning: een belangrijke bescherming
Op fiscaal vlak is de gezinswoning volledig vrijgesteld van erfbelasting voor de langstlevende partner of wettelijk samenwonende in de drie Belgische gewesten. Dit is een van de belangrijkste beschermingen in het Belgisch erfrecht.
Onthouden: ongeacht de waarde van de gezinswoning, of die nu €200.000 of €2 miljoen waard is, betaalt de partner of wettelijk samenwonende geen erfbelasting op dit goed.
Toepassingsvoorwaarden
- Het goed moet de gemeenschappelijke hoofdverblijfplaats zijn geweest van de overledene en de partner/samenwonende
- Inschrijving op het adres als hoofdverblijfplaats op het moment van overlijden
- In Vlaanderen en Brussel kunnen duurtijdsvoorwaarden van toepassing zijn voor samenwonenden
Aftrekken en vrijstellingen per gewest
Naast de gezinswoning voorziet elk gewest in bijkomende beschermingen:
Vlaanderen (hervorming 2026)
- Gezinswoning: volledige vrijstelling
- Aftrek roerende goederen: €75.000 (verhoogd van €50.000 naar €75.000 in 2026)
- Gesplitste taxatiebasis: roerend en onroerend afzonderlijk belast (elk begint van €0 in de schijven)
- Schijven rechte lijn: 3% (0-50K), 9% (50-250K), 27% (250K+)
Brussel
- Gezinswoning: volledige vrijstelling
- Aftrek rechte lijn: €15.000 op het aandeel van elke erfgenaam
- Schijven: 6 niveaus van 3% tot 30% op het geheel (roerend + onroerend)
Wallonië
- Gezinswoning: volledige vrijstelling
- Aftrek rechte lijn: €12.500 (verdubbeld tot €25.000 als het aandeel lager is dan €125.000)
- Schijven: 9 niveaus van 3% tot 30% op het geheel
Concrete voorbeelden
Voorbeeld 1: Gehuwde partner zonder kinderen in Vlaanderen
Jan overlijdt in Vlaanderen. Marie, zijn echtgenote, erft de totaliteit: gezinswoning van €350.000 + €120.000 op de rekeningen.
Roerende goederen: €120.000 - €75.000 (aftrek partner) = €45.000 belastbaar
Berekening: €45.000 x 3% = €1.350
Totaal erfbelasting: €1.350 (0,29% effectief op €470.000)
Voorbeeld 2: Gehuwde partner met 2 kinderen in Brussel
Katrien overlijdt in Brussel. Vermogen: gezinswoning €300.000 + €200.000 spaargeld. Marc, haar man, en hun 2 kinderen erven.
Marc: geen erfbelasting op de woning (vrijgesteld); aftrek €15.000 op zijn belastbaar aandeel.
Elk kind: blote eigendom van €250.000 / 2 = €125.000 elk, waarde verminderd door vruchtgebruik van ouder (~30-40% naargelang leeftijd Marc).
Totale geraamde erfbelasting: ongeveer €5.000-€8.000 naargelang de leeftijd van Marc.
Voorbeeld 3: Feitelijk samenwonende (zonder contract) in Wallonië
Sophie overlijdt in Wallonië. Ze woont al 7 jaar samen met Jean zonder geregistreerde wettelijke samenwoning. Vermogen: €250.000.
Pessimistisch geval (tarief "anderen"): €250.000 belast tot 80% = potentieel meer dan €100.000 erfbelasting.
Gunstig geval (bewezen samenwoning): tarieven rechte lijn van toepassing, last beduidend lager.
Het verschil naargelang de situatie rechtvaardigt vooraf een notarieel consult om de status te formaliseren.
Bereken de exacte erfbelasting voor uw situatie
Open de calculator →Bereid uw notarisafspraak voor
5 essentiële documenten voor uw eerste afspraak
Bekijk gedetailleerde inhoud →
- Checklist voorbereiding (12 vragen voor de notaris)
- Vermogensinventaris (in te vullen tabellen)
- Kalender wettelijke termijnen + boetes
- Inventaris digitale activa (crypto, accounts)
- Vergelijking tarieven 2026 per gewest
4,99 € · Eenmalige betaling · Directe toegang
💳 Bancontact · Visa · Mastercard · Klarna
Notarispakket downloaden (4,99 € · Stripe) →Veilige betaling Stripe · 5 afdrukbare PDF's · Directe toegang
Veelgestelde vragen
Het huwelijk biedt de meest uitgebreide erfrechten: vruchtgebruik op de volledige nalatenschap + beschermd erfelijk voorbehoud. De wettelijk samenwonende (geregistreerde verklaring bij de gemeente) geniet enkel het vruchtgebruik op de gezinswoning. Fiscaal geven beide statuten toegang tot het tarief rechte lijn (3% tot 30%), beduidend lager dan het tarief "anderen" (tot 80%) dat op de feitelijk samenwonende van toepassing is.
Ja. De partner kan afstand doen van het vruchtgebruik ten gunste van de kinderen. Dit maakt een directe overdracht mogelijk en vermijdt een cumulatie van belasting. De afstand gebeurt via een authentieke akte voor een notaris. De fiscale en vermogensrechtelijke gevolgen zijn aanzienlijk. Een notaris beoordeelt de pertinentie naargelang de gezins- en vermogenssituatie.
Het huwelijkscontract organiseert het vermogensrechtelijk stelsel tussen echtgenoten: scheiding van goederen, algehele gemeenschap, beperkte gemeenschap van aanwinsten, enz. Het beinvloedt rechtstreeks wat bij overlijden in de nalatenschap terechtkomt. Zo kan een clausule van algehele toebedeling aan de langstlevende de onverdeeld helft van de overledene aan zijn partner laten overgaan zonder toepassing van erfbelasting op dat deel. Een notaris beoordeelt de opties naargelang de vermogenssituatie.
De levensverzekering volgt een apart fiscaal regime (artikel 8 van het Wetboek van Successierechten). Het ontvangen kapitaal kan aan erfbelasting worden onderworpen naargelang de structuur van het contract (wie is verzekeringnemer, verzekerde, begunstigde, en wie heeft de premies betaald). De regels zijn complex en varieren naargelang de contracten. Een notarieel of verzekeringsadvies is nuttig om de behandeling van elk specifiek contract te begrijpen.
Zolang de echtscheiding niet definitief is uitgesproken, blijft de partner wettelijk gehuwd en behoudt hij of zij al zijn of haar erfrechten. Een feitelijke scheiding zonder formele procedure heeft geen invloed op deze rechten. Om een overlijden tijdens een echtscheidingsprocedure te anticiperen, kan een testament de rechten van de partner beperken (maar niet volledig wegnemen) tot zijn of haar minimale reserve. Een notaris beoordeelt de opties naargelang de stand van de procedure.
Gerelateerde pagina's
Meer informatie over dit onderwerp:
- Berekening van de erfenisaandelen in België - wie erft en hoeveel
- Erfbelasting in Vlaanderen 2026 - tarieven en vrijstellingen
- Erfbelasting in Brussel 2026 - aftrek en tarieven
- Erfbelasting in Wallonië 2026 - 9 schijven en vrijstellingen
- Termijn voor aangifte nalatenschap - deadline calculator
- Gids schenkingen in België - alternatieven voor erfbelasting