Woordenlijst : Erfbelasting & Schenkbelasting in België

Verplicht document dat ingediend moet worden bij de regionale belastingdienst binnen de 4 maanden na het overlijden (5 maanden bij overlijden in het buitenland). De aangifte inventariseert het actief en het passief van de nalatenschap, berekent het aandeel van elke erfgenaam en dient als grondslag voor de berekening van de erfbelasting. In de meeste gevallen opgesteld door een notaris.

Het geheel van goederen, rechten en schuldvorderingen die de overledene bezat op het ogenblik van het overlijden: onroerende goederen, bankrekeningen, beleggingen, voertuigen, kunstwerken, intellectuele eigendomsrechten, enz. Het netto-actief (belastbare grondslag) = bruto-actief − passief (schulden, begrafeniskosten, enz.).

Bedrag dat afgetrokken wordt van de netto geerfde waarde vóór de berekening van de erfbelasting. Alleen het deel boven het abattement wordt belast. In Vlaanderen vanaf 2026: 75.000 EUR voor de langstlevende partner op roerende goederen (voetvrijstelling), en volledige vrijstelling van de gezinswoning. Aanvullende vrijstellingen bestaan voor minderjarige kinderen en personen met een handicap.

De redelijke begrafeniskosten (begraving, crematie, uitvaartplechtigheid) zijn aftrekbaar van het actief van de nalatenschap als passief, binnen de grenzen die aanvaard worden door de fiscale administratie. Ze verminderen de belastbare grondslag voor de erfbelasting.

Het eigendomsrecht op een goed waarvan een derde het vruchtgebruik heeft. De blote eigenaar is eigenaar van het goed maar kan het niet gebruiken of de vruchten ervan innen zolang het vruchtgebruik bestaat. Bij het uitdoven van het vruchtgebruik (overlijden van de vruchtgebruiker) verkrijgt de blote eigenaar de volle eigendom zonder bijkomende belasting. Fiscale waarde = totale waarde − waarde vruchtgebruik.

Persoon die de blote eigendom van een goed bezit. Bij gesplitste eigendom die gebruikt wordt voor successieplanning ontvangen de kinderen de blote eigendom (via schenking) terwijl de ouders het vruchtgebruik behouden. Bij het uitdoven van het vruchtgebruik consolideert de volle eigendom automatisch bij de kinderen.

Belasting die erfgenamen en legatarissen betalen op het netto aandeel dat zij ontvangen uit een nalatenschap. In België zijn de tarieven vastgesteld per gewest (Vlaanderen, Brussel, Wallonië) en variëren zij sterk naargelang de verwantschapsgraad en het bedrag van het aandeel. In Vlaanderen 2026 (rechte lijn): 3% (0–50.000 EUR), 9% (50.000–250.000 EUR), 27% (meer dan 250.000 EUR).

De persoon die is overleden en wiens nalatenschap wordt opengesteld. De erfbelasting is verschuldigd op basis van de laatste fiscale woonplaats van de erflater (niet die van de erfgenaam). Als de erflater in België woonde, is erfbelasting verschuldigd op het volledige wereldwijde vermogen.

Persoon die een deel van de nalatenschap ontvangt op grond van de wet (wettelijke erfgenaam) of via testament (legataris). De wettelijke erfgenaam erft automatisch bij het overlijden. Hij kan de nalatenschap aanvaarden (zuiver of onder voorrecht van boedelbeschrijving) of verwerpen. Verwerping is onherroepelijk.

Notariële overeenkomst tussen de toekomstige erfgenamen en de schenker over de toekomstige verdeling van het vermogen, om conflicten na het overlijden te vermijden. Sinds 2018 laat het Belgisch recht globale erfovereenkomsten toe waarbij de toekomstige verdeling vooraf geregeld wordt met instemming van alle reservataire erfgenamen. Laat ook toe vroegere schenkingen te neutraliseren voor de inbrengverplichting.

Successietechniek waarbij het vermogen rechtstreeks aan de kleinkinderen wordt overgedragen (waarbij de generatie van de kinderen overgeslagen wordt), zodat erfbelasting slechts één keer betaald wordt. De kinderen kunnen hiermee instemmen via verwerping of via testament. Bespaart de belasting die anders twee keer betaald zou worden (ouders → kinderen → kleinkinderen).

Verdeling van de volle eigendom in twee afzonderlijke rechten: het vruchtgebruik (gebruiks- en genotsrecht) en de blote eigendom (recht om over het goed te beschikken). Wordt gebruikt als successieplanningsinstrument: ouders behouden het vruchtgebruik, kinderen ontvangen de blote eigendom via schenking. Bij hun overlijden verkrijgen de kinderen de volle eigendom zonder bijkomende erfbelasting op de waarde van het vruchtgebruik.

Schenking van een roerend goed (geld, sieraden, kunstwerken, effecten aan toonder) door eenvoudige fysieke overhandiging, zonder notariële akte. Niet onderworpen aan schenkbelasting als de schenker de verdachte periode (5 jaar) overleeft. Als de schenker binnen de 5 jaar overlijdt, wordt de gift opgenomen in de nalatenschap en belast aan erfbelastingtarieven.

Het geheel van meubelen en inrichting van een woning (meubilair, beddengoed, huishoudapparatuur, decoratie). In principe gewaardeerd tegen hun reële verkoopwaarde, maar de regionale belastingdiensten aanvaarden vaak een forfaitaire schatting (bv. 15% van de waarde van het gebouw) voor de aangifte van nalatenschap.

Verplichting voor een wettelijke erfgenaam om de schenkingen die hij van de overledene heeft ontvangen fictief "in te brengen" (terug te geven) in de massa, om de gelijkheid tussen erfgenamen bij de verdeling te waarborgen. De inbreng is "fictief": de erfgenaam moet de goederen niet fysiek teruggeven, maar hun waarde wordt afgetrokken van zijn aandeel.

Erfopvolging die plaatsvindt zonder testament, volgens de wettelijke orde van erfopvolging. De wet bepaalt dan wie erft en in welke verhouding. De meeste nalatenschappen in België zijn intestaat, vooral in traditionele gezinnen.

Echtgenoot getrouwd met de overledene op het ogenblik van het overlijden. Reservataire erfgenaam in België: recht op het vruchtgebruik van de gezinswoning en het huisraad, ongeacht de samenstelling van de nalatenschap. In Vlaanderen geniet de langstlevende partner ook van de voetvrijstelling van 75.000 EUR op roerende goederen vanaf 2026.

Persoon aangewezen bij testament om het geheel of een deel van een nalatenschap te ontvangen. De universele legataris ontvangt de gehele nalatenschap; de legataris onder algemene titel ontvangt een breukdeel (bv. de helft); de legataris onder bijzondere titel ontvangt een bepaald goed (bv. "mijn vakantiehuis"). De erfbelastingtarieven variëren sterk naargelang de verwantschapsgraad of het ontbreken ervan.

Getal gebruikt in de officiële fiscale formule voor de berekening van de waarde van het vruchtgebruik: waarde goed × 4% × coëfficiënt. De coëfficiënt daalt met de leeftijd: hoe ouder de vruchtgebruiker, hoe minder het vruchtgebruik waard is (korter verwacht resterende levensduur).

Het geheel van goederen, rechten en verplichtingen die een overledene overdraagt aan zijn erfgenamen. De bruto nalatenschap omvat alle activa; de netto nalatenschap (of netto-actief) is de belastbare grondslag na aftrek van schulden en lasten. Het is de netto nalatenschap die verdeeld wordt onder de erfgenamen en waarop erfbelasting wordt berekend.

Openbare ambtenaar belast met het authentificeren van rechtshandelingen en het adviseren van partijen. Bij nalatenschappen stelt de notaris de aangifte van nalatenschap op, de erfrechtverklaring, stelt testamenten op en deponeert ze, en organiseert de verdeling. Zijn tussenkomst is verplicht voor de overdracht van onroerende goederen en ten zeerste aanbevolen bij alle nalatenschappen.

Authentieke akte opgemaakt door een notaris. Voor schenkingen van onroerende goederen is een notariële akte verplicht. Schenkingen via notariële akte zijn niet onderworpen aan de verdachte periode: ze worden nooit herintegreerd in de nalatenschap als erfbelasting, ongeacht wanneer de schenker overlijdt.

Het geheel van schulden en lasten die op de nalatenschap drukken: hypothecaire leningen, persoonlijke schulden, verschuldigde belastingen, begrafeniskosten, enz. Het passief wordt afgetrokken van het bruto-actief om het netto belastbaar actief te verkrijgen. Het is belangrijk alle schulden te inventariseren om niet teveel erfbelasting te betalen.

Anti-ontwijkingsmaatregel: vroegere schenkingen worden fictief opgeteld bij de nalatenschap om het toepasselijk marginaal tarief te bepalen, zonder dat ze werkelijk belast worden. Doel: vermijden dat de progressiviteit van het tarief omzeild wordt door het vermogen in kleine stukjes over te dragen. Geldt voornamelijk bij opeenvolgende schenkingen binnen 3 tot 5 jaar.

Mechanisme waarbij de nakomelingen van een vooroverleden of verwerpende erfgenaam in diens plaats treden en zijn erfdeel ontvangen. Zo erven kleinkinderen in de plaats van hun vooroverleden ouder. Plaatsvervulling is enkel mogelijk in dalende lijn (afstammelingen) en in zijlijn (voor de kinderen van vooroverleden broers/zussen).

Verwantschapsband tussen ascendanten en descendanten in rechte lijn: ouders → kinderen → kleinkinderen. Geniet de laagste erfbelastingtarieven in de drie Belgische gewesten. In Vlaanderen 2026: 3% (0–50.000 EUR), 9% (50.000–250.000 EUR), 27% (meer dan 250.000 EUR). Stiefkinderen (kinderen van de echtgeno(o)t(e)) worden vaak gelijkgesteld met de rechte lijn.

Erfgenaam beschermd door de wet die recht heeft op een minimumdeel van de nalatenschap (de reserve), ongeacht de inhoud van het testament. In België: de afstammelingen (samen recht op de helft van de nalatenschap) en de langstlevende echtgenoot (recht op vruchtgebruik van de gezinswoning). Het is onmogelijk deze erfgenamen volledig te onterven.

Het minimumdeel van de nalatenschap waarvan reservataire erfgenamen niet beroofd kunnen worden, zelfs niet via testament. In België: de reserve van de afstammelingen is de helft van de nalatenschap (ongeacht het aantal kinderen); de reserve van de langstlevende echtgenoot is het vruchtgebruik van de gezinswoning. Het beschikbare deel (beschikbaar gedeelte) kan vrij worden nagelaten aan eender wie.

Overdracht van goederen bij leven (inter vivos), gratis en onherroepelijk. In België onderworpen aan schenkbelasting (roerende goederen: 3% in rechte lijn in Vlaanderen; onroerende goederen: progressief tarief). Schenkingen via notariële akte zijn definitief en niet onderworpen aan de verdachte periode. Een schenking is interessant wanneer de schenkbelasting lager is dan de te verwachten erfbelasting.

Vlaamse maatregel ingevoerd op 1 januari 2026: alleenstaanden zonder partner en zonder kinderen kunnen via testament een dierbare aanwijzen die tot 100.000 EUR erft aan de verlaagde tarieven van de rechte lijn (3% + 9%). Vervangt de vroegere vriendenerfenis. Maakt het mogelijk voor een alleenstaande om een vriend, neef, nicht, enz. te bevoordelen zonder de hoge tarieven (40–80%) die normaal gelden voor niet-verwanten.

Het geheel van maatregelen die bij leven genomen worden om de overdracht van vermogen bij overlijden zo gunstig mogelijk te organiseren, zowel fiscaal als familiaal. Omvat: schenkingen, gesplitste eigendom (vruchtgebruik + blote eigendom), levensverzekering, testament, erfovereenkomst, maatregelen voor familiebedrijven, enz. Best in overleg met een notaris of estate planner.

Akte waarbij een persoon zijn laatste wil uitdrukt over de bestemming van zijn goederen na zijn dood. In België worden drie vormen erkend: het eigenhandig testament (volledig handgeschreven, gedateerd en ondertekend), het authentiek testament (opgemaakt door notaris voor getuigen), en het internationaal testament. Alleen het eigenhandig testament vereist geen notaris, maar het wordt aanbevolen het bij een notaris te deponeren voor veiligheid.

De tarieven zijn progressief en variëren per gewest en per verwantschapsgraad. Rechte lijn Vlaanderen 2026: 3% (0–50.000 EUR), 9% (50.000–250.000 EUR), 27% (boven 250.000 EUR). Brussel rechte lijn: 3%–30% in 6 schijven. Wallonië rechte lijn: 3%–30% in 9 schijven. Broers en zussen: tot 65% in Wallonië. Anderen: tot 80% in sommige gevallen.

De termijn vóór het overlijden (in heel België since 2026: 5 jaar) binnen welke niet-geregistreerde schenkingen (handgiften, bankoverschrijvingen) herintegreerd kunnen worden in de nalatenschap en belast worden aan erfbelastingtarieven (hoger dan schenkbelasting). Na 5 jaar ontsnappen schenkingen definitief aan erfbelasting.

Notariële handeling waarbij de goederen van een nalatenschap geïnventariseerd en gewaardeerd worden, de schulden vereffend worden, en de goederen verdeeld worden onder de erfgenamen overeenkomstig hun respectieve rechten. Bij onenigheid tussen erfgenamen kan een rechtbank gevat worden voor een gerechtelijke verdeling.

Vrijstelling in Vlaanderen voor de langstlevende partner (echtgeno(o)t(e) of wettelijk samenwonende) op roerende goederen. Vanaf 1 januari 2026: 75.000 EUR (voorheen 50.000 EUR). De eerste 75.000 EUR aan roerende goederen geërfd door de partner is volledig vrijgesteld van erfbelasting. Aanvullend op de volledige vrijstelling van de gezinswoning.

Zakelijk recht op andermans goed dat zijn titularis (de vruchtgebruiker) het recht geeft het goed te gebruiken en de vruchten ervan te innen (huur, dividenden, intresten), zonder erover te beschikken (verkopen, schenken, hypothekeren). Het vruchtgebruik is tijdelijk; het dooft uit bij het overlijden van de vruchtgebruiker. De fiscale waarde wordt berekend via de officiële formule: waarde goed × 4% × leeftijdscoëfficiënt.

Partner die een verklaring van wettelijke samenwoning heeft afgelegd bij de gemeentelijke administratie. Geniet dezelfde erfbelastingtarieven als een gehuwde echtgeno(o)t(e) in Vlaanderen (rechte lijn / partner). Verschilt van de feitelijk samenwonende, die geen bijzondere wettelijke bescherming geniet in erfrechtzaken.

De wettelijk vastgelegde volgorde van erfopvolging wanneer er geen testament is (of voor het deel niet gedekt door het testament). In België worden erfgenamen ingedeeld in orden: 1° afstammelingen (kinderen, kleinkinderen), 2° ascendanten en bevoorrechte zijverwanten (ouders, broers/zussen), 3° andere ascendanten, 4° andere zijverwanten (neven, nichten, enz.). De Staat erft als allerlaatste toevlucht.