Hoe werkt de wettelijke devolutie in België ?
Bij afwezigheid van een testament bepaalt het Belgisch Burgerlijk Wetboek een precieze orde voor de verdeling van de nalatenschap tussen de erfgenamen. Deze standaardverdeling heet de wettelijke devolutie ab intestaat. Ze volgt een indeling in vier ordes, waaraan zich het bijzonder statuut van de langstlevende echtgenoot toevoegt.
De vier erfopvolgingsordes
- Orde 1 : de afstammelingen (kinderen, kleinkinderen via plaatsvervulling)
- Orde 2 : de bevoorrechte bloedverwanten in opgaande lijn (ouders) en de bevoorrechte zijverwanten (broers en zussen)
- Orde 3 : de overige bloedverwanten in opgaande lijn (grootouders)
- Orde 4 : de overige zijverwanten (ooms, tantes, neven, nichten) tot in de 4e graad
De plaats van de langstlevende echtgenoot
De langstlevende echtgenoot behoort niet tot de ordes maar overlapt ermee. Zijn deel hangt af van de andere aanwezige erfgenamen :
| Configuratie | Deel van de echtgenoot | Andere erfgenamen |
|---|---|---|
| Met kinderen | Vruchtgebruik op het geheel | Blote eigendom voor de kinderen (in gelijke delen) |
| Zonder kinderen, met ouders | Volle eigendom van het geheel | Ouders : geen voorbehouden erfdeel sinds 2018 |
| Zonder kinderen, zonder ouders | Volle eigendom van het geheel | - |
Hervorming van 1 september 2018 : de bloedverwanten in opgaande lijn (ouders, grootouders) hebben hun voorbehouden erfdeel verloren. Zij kunnen zich niet meer verzetten tegen een testament dat hen onterft. Zij behouden enkel een recht van wederkering op de goederen die zij zelf aan de overledene hebben geschonken.
Het voorbehouden erfdeel van de kinderen
Sinds de hervorming van 2018 is het globale voorbehouden erfdeel van de afstammelingen vastgesteld op 1/2 van de nalatenschap, ongeacht het aantal kinderen. De andere helft vormt het beschikbare deel, waarover de overledene vrij kan beschikken bij testament of schenking.
Voorbeeld : Een persoon overlijdt en laat drie kinderen na, met een nalatenschap van 600.000 EUR. Het globale voorbehouden erfdeel = 300.000 EUR (100.000 EUR per kind). Het beschikbare deel = 300.000 EUR, dat vrij kan worden toegewezen bij testament.
Bij aanwezigheid van een echtgenoot en kinderen
Dit is de meest voorkomende situatie. De volgende verdeling wordt automatisch toegepast bij afwezigheid van een testament :
- De langstlevende echtgenoot ontvangt het vruchtgebruik op de hele nalatenschap
- De kinderen ontvangen de blote eigendom, in gelijke delen verdeeld
Het vruchtgebruik geeft de echtgenoot het recht om de goederen te gebruiken en de inkomsten ervan te innen (huur, dividenden) zonder eigenaar te zijn. Bij overlijden van de echtgenoot dooft het vruchtgebruik automatisch uit en krijgen de kinderen de volle eigendom zonder bijkomende erfbelasting.
Wilt u weten hoeveel belasting er op deze nalatenschap moet worden betaald ?
Fiscale rekenmodule →Wanneer er geen kinderen zijn
Indien de overledene geen afstammelingen nalaat maar wel een echtgenoot heeft, erft deze laatste in principe de hele nalatenschap sinds de hervorming van 2018. Voorheen hadden de ouders en de broers en zussen een voorbehouden deel dat hen beschermde. Dat is niet langer het geval.
Zonder echtgenoot en zonder kinderen
De nalatenschap gaat dan naar de volgende ordes :
- Indien beide ouders nog leven : 1/2 elk (bij afwezigheid van broers en zussen)
- Indien slechts één ouder nog leeft : 1/2 voor die ouder en 1/2 verdeeld tussen broers en zussen
- Indien beide ouders nog leven met broers en zussen : 1/4 per ouder en het saldo aan broers en zussen in gelijke delen
- Indien geen ouder en enkel broers en zussen : verdeling in gelijke delen
Welk deel kan men vrij overdragen ?
Het beschikbare deel laat de overledene toe om zijn voorbehouden erfgenamen (kinderen, echtgenoot) gedeeltelijk te onterven of om andere personen te begunstigen (vriend, vereniging, tweede echtgenoot, enz.). Het mag niet meer bedragen dan :
| Voorbehouden erfgenamen | Beschikbaar deel |
|---|---|
| Kinderen aanwezig | 1/2 van de nalatenschap |
| Echtgenoot zonder kinderen | Minstens het vruchtgebruik op de gezinswoning is voorbehouden voor de echtgenoot |
| Geen voorbehouden erfgenamen | Het geheel van de nalatenschap |
Beperkingen van deze simulator : deze berekening toont de wettelijke devolutie bij verstek. Ze houdt geen rekening met het huwelijksvermogensstelsel (scheiding van goederen, wettelijk stelsel, enz.), noch met eerdere schenkingen, noch met testamenten. De plaatsvervulling (kleinkind dat erft in plaats van een vooroverleden ouder) wordt niet gemodelleerd. Voor een nauwkeurige analyse, raadpleeg een notaris.
Verder gaan
Eenmaal het deel van elke erfgenaam is bepaald, komt de vraag van de fiscaliteit. De erfbelasting in België varieert sterk volgens het gewest van de overledene en de verwantschap met de erfgenaam.
Erfbelasting berekenen | Schenking en erfbelasting vergelijken | Een nalatenschap verwerpen
Veelgestelde vragen
Bij aanwezigheid van kinderen ontvangt de langstlevende echtgenoot het vruchtgebruik op de hele nalatenschap. De kinderen ontvangen de blote eigendom, in gelijke delen verdeeld. Bij afwezigheid van kinderen en sinds de hervorming van 2018 ontvangt de echtgenoot de volle eigendom van het geheel (de bloedverwanten in opgaande lijn hebben geen voorbehouden erfdeel meer).
Het voorbehouden erfdeel is het minimumdeel van de nalatenschap dat de wet aan bepaalde erfgenamen garandeert. Sinds 1 september 2018 hebben enkel afstammelingen (kinderen) en de langstlevende echtgenoot een voorbehouden deel. Het globale voorbehouden erfdeel van de kinderen bedraagt 1/2 van de nalatenschap, ongeacht hun aantal.
Sinds de hervorming van 1 september 2018 hebben ouders hun voorbehouden erfdeel verloren. Bij aanwezigheid van een langstlevende echtgenoot en bij afwezigheid van afstammelingen ontvangt de echtgenoot in principe de hele nalatenschap. Ouders behouden enkel een recht van wederkering op goederen die zij zelf aan de overledene hebben geschonken.
Bij afwezigheid van afstammelingen, echtgenoot en bloedverwanten in opgaande lijn erven broers en zussen in gelijke delen. Indien bepaalde ouders nog leven, ontvangen zij elk 1/4 en wordt het saldo verdeeld tussen de broers en zussen.
Ja, de overledene kan bij testament beschikken over het beschikbare deel (1/2 bij aanwezigheid van kinderen, het geheel bij afwezigheid van voorbehouden erfgenamen). Het voorbehouden erfdeel van de kinderen en de echtgenoot kan echter niet worden verminderd. Indien een testament dit deel overschrijdt, kunnen de erfgenamen de inkorting van de schenkingen vragen.
De wettelijke devolutie ab intestaat (bij afwezigheid van testament) is de verdeling die de Belgische wet voorziet tussen de erfgenamen volgens een precieze orde. De langstlevende echtgenoot heeft een bijzonder statuut dat zich met deze ordes cumuleert.