Geschreven door Skander B. · erfbelasting-calculator.be · Bijgewerkt: juli 2026
Na een overlijden denkt niemand meteen aan de notaris. Je denkt aan het verdriet, de uitvaart, de mensen die je moet verwittigen. En dan, twee weken later, komen de eerste complicaties, vaak allemaal tegelijk. Hier zijn drie situaties die bij bijna elke nalatenschap terugkeren.
De moeder van Klaartje overlijdt op een dinsdag. Op vrijdag wil Klaartje het woonzorgcentrum en de traiteur van de uitvaart betalen. Ze logt in: de rekening is geblokkeerd. De bank is verwittigd van het overlijden en heeft de tegoeden bevroren, ook de gezamenlijke rekening. Om ze vrij te geven vraagt men een « akte van erfrecht ». Klaartje heeft dat woord nog nooit gehoord. Ze weet niet waar ze moet beginnen.
Drie weken later valt er een brief in de bus: de belastingdienst herinnert eraan dat er een aangifte van nalatenschap moet worden ingediend. Er staat een termijn in, en boetes. De familie leest hem, herleest hem, en legt hem op een hoek van de tafel. Niemand weet of de notaris dit regelt, of de erfgenamen, noch wat er nodig is om te antwoorden.
Ze zijn met drie kinderen. De ene woont ver, de andere wil snel gaan, de derde wil alles nakijken. Niemand heeft de volledige lijst van de rekeningen, de verzekeringen, het contract van het huis. Iedereen denkt dat « de ander het wel doet ». Een maand gaat voorbij. Er is niets gevorderd, en de spanning stijgt bij elk familiediner.
Geen van deze situaties is op zich dramatisch. Maar ze hebben allemaal iets gemeen: ze lossen zich veel sneller op wanneer u voorbereid aankomt op de eerste notarisafspraak. Deze gids legt concreet uit hoe.
Het echte probleem: het venster tussen overlijden en eerste afspraak
Er bestaat geen wettelijke termijn om een afspraak bij de notaris te maken. In de praktijk vindt die eerste afspraak vaak twee tot zes weken na het overlijden plaats. Het is niet de notaris die traag is: het is de tijd die de erfgenamen nodig hebben om de informatie te verzamelen.
En net daar wordt de kalender verraderlijk. Want één termijn is wel degelijk reëel:
De aangifte van nalatenschap moet binnen de 4 maanden worden ingediend bij een overlijden in België (5 maanden als het overlijden elders in Europa plaatsvond, 6 maanden buiten Europa). Een laattijdige aangifte leidt tot een boete en nalatigheidsinteresten.
Met andere woorden: elke week die verloren gaat aan het zoeken van een bankuittreksel of een contractnummer, is een week minder om de aangifte voor te bereiden. Dit loopt typisch mis in dat venster wanneer niets is voorbereid:
- De rekeningen blijven langer geblokkeerd. Zonder akte van erfrecht geeft de bank niets vrij boven de begrafeniskosten. De facturen stapelen zich op.
- De eerste afspraak dient maar half. De notaris stelt vast dat er documenten ontbreken en plant een tweede afspraak. Twee of drie weken extra verloren.
- Activa blijven onder de radar. Een oude spaarrekening, een levensverzekering, een online portefeuille: wat niemand van bij het begin oplijst, dreigt vergeten te worden in de aangifte.
- Familiespanningen sluipen binnen. Zonder duidelijke taakverdeling wacht iedereen op de ander, en het gevoel van onrechtvaardigheid groeit.
Het goede nieuws: deze afspraak voorbereiden vraagt geen juridische kennis. Het volstaat om vooraf de juiste informatie te verzamelen.
Wat de notaris echt nodig heeft bij de eerste afspraak
De eerste afspraak heeft een eenvoudig doel: de notaris in staat stellen een getrouw beeld van de situatie te vormen, om de stappen op te starten (akte van erfrecht, aangifte van nalatenschap, eventuele verdeling). Hoe vollediger u aankomt, hoe sneller alles vordert. Dit verzamelt u, in drie categorieën.
1. De documenten
- De overlijdensakte (afgeleverd door de gemeente van de plaats van overlijden).
- De gegevens van de burgerlijke stand van de overledene en de erfgenamen: gezinssamenstelling, trouwboekje, identiteitskaarten.
- Het huwelijkscontract of de wettelijke samenwoning, indien van toepassing. Het huwelijksstelsel bepaalt mee de verdeling.
- Een eventueel testament, of de informatie over het bestaan ervan (de notaris raadpleegt het Centraal Register van Testamenten).
- De documenten van het onroerend goed: eigendomsakte, laatste aanslagbiljet van de onroerende voorheffing, eventueel lopend hypothecair krediet.
2. De informatie over het vermogen
- De lijst van de bankrekeningen en de betrokken banken (zicht-, spaar- en effectenrekeningen).
- De levensverzekeringscontracten en de aangeduide begunstigden.
- De schulden: lopende kredieten, onbetaalde facturen, verschuldigde belastingen. Ze worden van het actief afgetrokken.
- De waardevolle goederen: voertuigen, aandelen van vennootschappen, kunstwerken, andere onroerende goederen.
- De digitale tegoeden: online accounts, cryptomunten-portefeuilles, betalende abonnementen. Vaak vergeten, soms belangrijk.
3. De beslissingen om te anticiperen
- Aanvaarden of verwerpen. Er bestaan drie opties: zuivere aanvaarding, aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving, of verwerping. Als u niet weet of het vermogen positief is, helpt een eerste inventaris van de activa en schulden de notaris om u te adviseren. Onze uitgebreide gids: een erfenis aanvaarden of verwerpen.
- Wie is de hoofdcontactpersoon? Eén erfgenaam als aanspreekpunt aanduiden voorkomt dat de notaris drie verschillende versies van dezelfde vraag krijgt.
- Wie heeft snel geld nodig? De vrijgave van de prioritaire rekeningen anticiperen (kosten van het woonzorgcentrum, de woning) wint weken.
Tip: banken eisen bijna altijd een akte van erfrecht om de tegoeden boven een bepaalde drempel vrij te geven. Die akte al bij de eerste afspraak aanvragen, met de lijst van de rekeningen klaar, is vaak het gebaar dat de rest deblokkeert.
Wilt u nu al een idee van het bedrag dat op het spel staat? Onze gratis calculator schat de erfbelasting per gewest, verwantschap en geërfd bedrag, nog voor de afspraak.
Schat de erfbelasting voor uw situatie, in 30 seconden.
Gebruik de gratis calculator →Een kant-en-klaar dossier om niets te vergeten
Alles hierboven zit in een methodische voorbereiding. Om niet van nul te moeten herbeginnen, bundelden we vijf documenten, niet bedoeld als een lijst van titels, maar elk om een concreet probleem van dat venster na het overlijden op te lossen.
Vermogensinventaris om in te vullen
Om met een volledig beeld van rekeningen, goederen en schulden aan te komen, en te vermijden dat de notaris u terugstuurt om ontbrekende cijfers op te zoeken, wat alles weken vooruitschuift.
Checklist voor de notarisafspraak
Om niet uit de afspraak te komen met de vaststelling dat u de vraag die telde bent vergeten, en uiteindelijk een tweede afspraak te moeten betalen om ze te stellen.
Tarieventabel 2026 (3 gewesten)
Om voor de afspraak de grootteorde van de erfbelasting te zien, en de rekening niet maanden later te ontdekken zonder erop voorbereid te zijn.
Kalender met wettelijke termijnen
Zodat de termijn van 4 maanden en de boetes niet naderbij sluipen terwijl iedereen veronderstelt dat « iemand anders het wel regelt ».
Inventaris digitale nalatenschap
Zodat geen enkel online account, cryptomunten-portefeuille of abonnement vergeten wordt door erfgenamen die soms zelfs het bestaan ervan niet kennen.
Bereid uw notarisafspraak voor
De 5 documenten hierboven, klaar om in te vullen en af te drukken, om voorbereid aan te komen en tijd te winnen bij de notaris.
- Vermogensinventaris om in te vullen
- Checklist voor de notarisafspraak
- Tarieventabel 2026 (3 gewesten)
- Kalender met wettelijke termijnen
- Inventaris digitale nalatenschap
9,99 €7,99 €
Eenmalige betaling, directe toegang · 💳 Bancontact · Visa · Mastercard · Klarna
Mijn notarisdossier downloaden (7,99 €) →Vink het vakje aan om verder te gaan
Beveiligde betaling via Stripe · 5 afdrukbare PDF's · Directe toegang · Belgische site
Na de eerste afspraak: de volgende stappen
Zodra de notaris is aangesteld en de akte van erfrecht is aangevraagd, loopt de nalatenschap verder: vrijgave van de rekeningen, inventaris, aangifte van nalatenschap, en dan de betaling van de erfbelasting. Voor het volledige overzicht van de stappen leest u onze gids overlijden: wat te doen in de dagen en maanden erna en onze checklist met 25 stappen om af te vinken. Over de kosten van de notaris zelf: de notariskosten bij een erfenis.
Ontdek andere gidsen
Veelgestelde vragen
Er is geen wettelijke termijn voor de eerste afspraak, maar in de praktijk vindt die vaak twee tot zes weken na het overlijden plaats. Dat hangt vooral af van hoe snel de erfgenamen de documenten verzamelen. Let op: de aangifte van nalatenschap moet wel binnen de 4 maanden worden ingediend bij een overlijden in België. Hoe langer de eerste afspraak op zich laat wachten, hoe krapper die termijn wordt.
Minstens: de overlijdensakte, het trouwboekje of de gegevens van de burgerlijke stand, de identiteitskaart van de erfgenamen, een eventueel testament of huwelijkscontract, en een eerste overzicht van het vermogen (bankrekeningen, onroerend goed, schulden, levensverzekeringen). Hoe vollediger de vermogensinventaris, hoe minder de notaris u terug moet sturen om ontbrekende gegevens op te zoeken.
Niet altijd. Voor een eenvoudige nalatenschap (alleen bankrekeningen, alle erfgenamen meerderjarig en akkoord) kunnen de erfgenamen de aangifte soms zelf indienen. Maar zodra er onroerend goed is, een minderjarige erfgenaam, een testament, of wanneer een bank een akte van erfrecht eist om de tegoeden vrij te geven, wordt de notaris nodig. In de praktijk verloopt de meeste nalatenschappen via een notaris.
Zodra een bank op de hoogte is van een overlijden, blokkeert ze doorgaans de rekeningen van de overledene en de gezamenlijke rekeningen. Om ze vrij te geven vraagt ze een akte van erfrecht (of, voor kleine bedragen, een attest van erfopvolging). De bank kan wel bepaalde bedragen vrijgeven voor de begrafeniskosten. De rekeningnummers vooraf klaar hebben versnelt die vrijgave aanzienlijk.
Niet noodzakelijk, maar het is een van de onderwerpen die de notaris zal aankaarten. U hebt een termijn om zuiver te aanvaarden, te aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving, of te verwerpen. Als u niet weet of het vermogen positief of negatief is, helpt een eerste inventaris van de activa en schulden de notaris om u de meest voorzichtige optie aan te raden.
- Notaris.be - Een notaris vinden en de rol van de notaris
- FOD Financiën - Overlijden en aangifte
- Termijnen aangifte van nalatenschap: 4 maanden (België), 5 maanden (Europa), 6 maanden (buiten Europa)
- Vlaamse Belastingdienst (Vlabel), FOD Financiën en SPW Fiscaliteit voor de gewestelijke indiening
- Inhoud gecontroleerd in juli 2026